مازندران؛ پیشتاز حوادث، نیازمند بازنگری در مدیریت ریسک و ایمنی

ساری گروه اجتماعی: آمارهای مردادماه جمعیت هلال احمر، تصویری قابل تأمل از وضعیت حوادث در شمال کشور ارائه می‌دهد؛ تصویری که در آن مازندران نه فقط به دلیل حجم بالای حوادث، بلکه به دلیل تکرار حضور در صدر چند شاخص مهم، نیازمند توجه جدی‌تر به سیاست‌های پیشگیری و مدیریت ریسک است.

بر اساس گزارش معاون عملیات سازمان امدادونجات جمعیت هلال احمر، در مردادماه ۲ هزار و ۹۰۶ حادثه در کشور ثبت شد. در میان استان‌ها، مازندران با 345 حادثه در رتبه نخست قرار گرفت؛ پس از آن گلستان با ۲۵۱ و اصفهان با ۲۰۹ حادثه قرار داشتند. این جایگاه زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم مازندران با ۴۶۶ حادثه‌دیده نیز در صدر کشور قرار داشته است.

اما مسئله فقط تعداد حوادث نیست. مازندران در شاخص مصدومان انتقال‌یافته به مراکز درمانی نیز با ۲۹۷ نفر رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. به این ترتیب، سه شاخص «تعداد حوادث»، «تعداد حادثه‌دیدگان» و «مصدومان انتقال‌یافته» همزمان مازندران را در صدر قرار می‌دهند؛ موضوعی که نمی‌توان آن را صرفاً یک نوسان آماری یا اتفاقی مقطعی تلقی کرد.

مازندران؛ استانی با ریسک‌های چندلایه

ساختار جغرافیایی و گردشگری مازندران، مجموعه‌ای از ریسک‌های متفاوت را در کنار یکدیگر قرار داده است. استان همزمان با محورهای پرتردد برون‌شهری، مناطق کوهستانی، سواحل، رودخانه‌ها، مناطق جنگلی و حجم بالای حضور مسافران مواجه است. بنابراین، الگوی حوادث در این استان نیز متنوع و چندلایه است.

آمار حوادث ترافیکی مردادماه این موضوع را به‌خوبی نشان می‌دهد. در این ماه ۱۸۴ حادثه ترافیکی در محورهای برون‌شهری مازندران ثبت شد که این استان را پس از گلستان در رتبه دوم کشور قرار داد. از سوی دیگر، **۱۸۹ مصدوم** حوادث ترافیکی در مازندران به مراکز درمانی منتقل شدند؛ رقمی که استان را در رتبه دوم کشور قرار می‌دهد.

این آمار نشان می‌دهد بخشی از فشار امدادی استان، مستقیماً با تردد جاده‌ای و وضعیت محورهای برون‌شهری مرتبط است. مازندران در مردادماه تنها مقصد گردشگری نبود؛ بلکه یکی از مهم‌ترین کانون‌های تردد و در نتیجه یکی از نقاط پرریسک حوادث جاده‌ای کشور نیز بوده است.

کوهستان؛ یک هشدار دیگر

در حوزه حوادث کوهستان نیز مازندران در میان استان‌های دارای بیشترین حادثه قرار دارد. از مجموع ۱۶۹ حادثه کوهستانی ثبت‌شده در کشور، سهم مازندران **۱۵ حادثه** بوده است؛ رقمی برابر با استان البرز و پس از تهران که ۱۷ حادثه ثبت کرده است.

قرار گرفتن مازندران در جمع استان‌های نخست حوادث کوهستان، با توجه به گستردگی مناطق کوهستانی، حضور گردشگران و طبیعت‌گردانان و افزایش سفرهای ماجراجویانه، ضرورت توسعه آموزش‌های پیشگیرانه و امداد تخصصی را برجسته می‌کند.

از سوی دیگر، آمار حوادث جوی ـ اقلیمی نیز قابل توجه است. در مردادماه ۵۸ حادثه جوی ـ اقلیمی در کشور ثبت شد که ۹ مورد آن در مازندران رخ داده و استان را پس از کهگیلویه و بویراحمد در جایگاه دوم قرار داده است.

بنابراین مازندران در یک ماه، همزمان در سه حوزه مهم حوادث ترافیکی، کوهستانی و جوی ـ اقلیمی در زمره استان‌های دارای بالاترین میزان حادثه قرار گرفته است.

یکی از نکات مهم در تحلیل این آمار، ارتباط مستقیم میان گردشگری و ریسک‌های امدادی است. افزایش جمعیت شناور در مازندران، به‌ویژه در ماه‌های تابستان، فشار مضاعفی بر جاده‌ها، مراکز درمانی، نیروهای امدادی و زیرساخت‌های خدمات عمومی وارد می‌کند.

مسئله آنجاست که مدیریت گردشگری در بسیاری از مواقع با مدیریت ریسک همراه نیست. وقتی تعداد مسافران افزایش می‌یابد، باید همزمان ظرفیت امداد، اورژانس، پایش جاده‌ها، اطلاع‌رسانی خطر، کنترل نقاط حادثه‌خیز و تجهیزات امدادی نیز متناسب با آن افزایش پیدا کند.

در غیر این صورت، رشد گردشگری به جای آنکه صرفاً یک فرصت اقتصادی باشد، به افزایش بار عملیاتی دستگاه‌های امدادی نیز منجر خواهد شد.

نکته مهم‌تر در این آمار آن است که موفقیت شبکه امداد و نجات را نباید فقط با تعداد عملیات انجام‌شده سنجید. افزایش عملیات امدادی، اگرچه نشان‌دهنده آمادگی نیروهای امدادی است، اما از منظر مدیریت بحران یک شاخص هشدار نیز محسوب می‌شود.

اگر یک استان به‌صورت مستمر در میان استان‌های نخست کشور از نظر حادثه قرار داشته باشد، پرسش اصلی دیگر این نیست که «آیا نیروهای امدادی برای واکنش آماده‌اند؟» بلکه باید پرسید: **چرا تعداد و تکرار این حوادث همچنان بالاست و چه اقداماتی برای کاهش ریسک پیش از وقوع حادثه انجام شده است؟

این تغییر نگاه از «مدیریت حادثه» به «مدیریت ریسک» برای مازندران ضروری است.

در حوزه ترافیک، شناسایی و اصلاح نقاط حادثه‌خیز، کنترل سرعت، پایش هوشمند محورهای پرتردد و افزایش آموزش‌های پیشگیرانه می‌تواند بخشی از راهکار باشد. در کوهستان، توسعه پایگاه‌های امداد تخصصی، آموزش گردشگران و ایجاد نظام هشدار برای مسیرهای پرخطر اهمیت دارد. در حوادث جوی نیز اطلاع‌رسانی سریع، پایش مناطق پرخطر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول باید پیش از وقوع بحران انجام شود.

مازندران فقط یک مقصد گردشگری نیست

آمار مردادماه هلال احمر یک پیام روشن برای سیاست‌گذاران دارد: مازندران باید در برنامه‌ریزی‌های ملی، صرفاً به عنوان یک استان گردشگرپذیر دیده نشود؛ بلکه به عنوان استانی با تراکم بالای ریسک‌های همزمان مورد توجه قرار گیرد.

استانی که در یک ماه با ۳۴۵ حادثه ثبت‌شده، ۴۶۶ حادثه‌دیده و ۲۹۷ مصدوم انتقال‌یافته در صدر کشور قرار می‌گیرد، نیازمند برنامه‌ای فراتر از واکنش اضطراری است.

توسعه زیرساخت‌های امدادی، افزایش ظرفیت اورژانس، ایمن‌سازی محورهای مواصلاتی، مدیریت هوشمند سفر، آموزش عمومی، پایش مناطق کوهستانی و جوی و ایجاد بانک اطلاعاتی دقیق از نقاط پرخطر باید به یک برنامه منسجم استانی تبدیل شود.

در نهایت، پیشتازی مازندران در آمار حوادث نباید صرفاً به عنوان موفقیت نیروهای امدادی در ارائه خدمات خوانده شود؛ این آمار باید به عنوان زنگ هشدار برای کاهش ریشه‌های تولید حادثه تفسیر شود. هر اندازه امدادرسانی سریع‌تر و حرفه‌ای‌تر باشد، ارزشمند است؛ اما موفقیت واقعی زمانی حاصل می‌شود که تعداد مأموریت‌هایی که امدادگران ناچار به انجام آن هستند، کاهش پیدا کند.