از تورهای سیاه تا تخریب سبز؛ آسیب‌های ساختاری گردشگری غیرمجاز

ساری گروه اجتماعی: خبر مسدود شدن ۸۰۰ صفحه تبلیغاتی تورهای غیرمجاز در تهران، تنها یک اقدام پلیسی یا اداری ساده نیست؛ بلکه زنگ هشداری است برای بازنگری در نحوه تعامل گردشگران با بازار خدمات مسافرتی. در عصری که اینستاگرام و تلگرام به ویترین‌های جذاب اما گاه فریبنده تبدیل شده‌اند، مرز میان یک «کارآفرین گردشگری» و یک «کلاهبردار دیجیتال» بسیار باریک شده است. اما وقتی صحبت از تورهای غیرمجاز می‌شود، خسارت تنها به جیب گردشگر محدود نمی‌شود؛ بلکه در مناطقی مانند مازندران، این بی‌نظمی مستقیماً بر ریه‌های طبیعت و اکوسیستم حساس شمالی اثر می‌گذارد.

همان‌طور که پرهام جانفشان، مدیرکل نظارت و ارزیابی خدمات گردشگری اشاره کرده، تورگردانان غیرمجاز هیچ تعهدی به استانداردهای اخلاقی، شرعی و قانونی ندارند. اما نکته کلیدی اینجاست که «مجوز»، تنها تکه کاغذی برای پرداخت مالیات نیست؛ مجوز به معنای پذیرش مسئولیت در برابر سلامت مسافر و رعایت قوانین محیط زیستی است.

در استان مازندران، که یکی از پیشروترین استان‌ها در مقابله با سایت‌های غیرمجاز بوده، مشاهده می‌کنیم که تورهای غیرقانونی غالباً با وعده‌های «تجربیات بکر» و «دسترسی به نقاط ناشناخته»، گردشگران را به مناطقی می‌برند که ورود به آن‌ها ممنوع است یا ظرفیت پذیرش گردشگر را ندارند.

رویکرد گردشگری در شمال کشور، به‌ویژه در مازندران، باید بر پایه «پایداری» باشد. تورگردان غیرمجاز، چون نگران لغو مجوز یا جریمه‌های سنگین سازمان میراث فرهنگی و محیط زیست نیست، هر جایی را برای کمپینگ انتخاب می‌کند و هر مسیری را برای عبور ماشین‌های آفرود می‌گشاید.

در واقع، تورهای غیرمجاز با ترویج «گردشگری تخریبی»، باعث تبدیل شدن نقاط بکر مازندران به زباله‌دانی‌های بزرگی می‌شوند که بازسازی آن‌ها سال‌ها زمان می‌برد.

راهکار ارائه شده توسط مسئولان، یعنی استعلام از «سامانه سادرا» یا جست‌وجوی دقیق در گوگل، در واقع اولین گام برای حمایت از محیط زیست است. وقتی گردشگر از یک آژانس معتبر تور خریداری می‌کند، در واقع دارد به سیستمی اعتماد می‌کند که تحت نظارت است. آژانس‌های مجاز موظف‌اند از مسیرهای تعریف شده استفاده کنند و راهنمایانی را به همراه داشته باشند که آموزش‌های لازم برای حفظ محیط زیست را دیده‌اند.

عدم پاسخگویی تورهای غیرمجاز در صورت بروز حوادث (مانند گم شدن در جنگل یا آسیب‌های جسمی)، فشار مضاعفی بر سازمان‌های امدادی مانند سازمان محیط زیست و گردشگری مازندران وارد می‌کند تا در مسیرهای صعب‌عبور و غیرقانونی، عملیات نجات انجام دهند.

مسدود شدن ۸۰۰ صفحه تنها بخشی از راه حل است. تا زمانی که گردشگر به دنبال «ارزان‌ترین» تور باشد و نه «معتبرترین» آن، فضای مجازی برای کلاهبرداران باز خواهد بود. باید این فرهنگ نهادینه شود که هر تخفیف غیرمنطقی در قیمت تورهای شمال، به معنای حذف استانداردهای ایمنی و نادیده گرفتن حقوق طبیعت است.

مازندران با داشتن منابع طبیعی بی‌بدیل، نیازمند گردشگرانی است که «مسافر» باشند، نه «مصرف‌کننده». تورهای مجاز، پل ارتباطی میان مسافر و طبیعت هستند که این ارتباط را مدیریت می‌کنند تا هم مسافر لذت ببرد و هم جنگل‌های مازندران برای نسل‌های آینده باقی بماند.

برخورد سخت‌گیرانه با صفحات غیرمجاز، گامی در جهت عدالت اقتصادی برای فعالان قانونی صنف گردشگری است. اما برای نجات طبیعت مازندران، باید میان «اعتبار آژانس» و «سلامت محیط زیست» پیوندی ناگسستنی برقرار کرد. استعلام مجوز از سامانه سادرا، دیگر تنها یک اقدام برای جلوگیری از کلاهبرداری مالی نیست، بلکه یک وظیفه شهروندی برای حفاظت از میراث طبیعی ایران است.

گردشگری پایدار در استان مازندران، به معنای مدیریت و توسعه فعالیت‌های گردشگری به گونه‌ای است که علاوه بر تأمین نیازهای اقتصادی و رفاهی گردشگران و ساکنان محلی، باعث تخریب منابع طبیعی (جنگل، دریا و کوهستان) و هویت فرهنگی این استان نشود.