چاقی؛ چالش خاموش سلامت در مازندران

ساری گروه اجتماعی: انتشار آمار رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران مبنی بر اینکه حدود ۶۰ درصد مردم این استان با اضافه‌وزن و چاقی مواجه هستند، تنها یک عدد نیست؛ بلکه هشداری جدی درباره تغییر سبک زندگی، الگوی تغذیه و کاهش فعالیت بدنی در یکی از استان‌های سرسبز کشور است. استانی که به دلیل برخورداری از منابع طبیعی، محصولات کشاورزی متنوع و ظرفیت‌های مناسب برای فعالیت‌های ورزشی، انتظار می‌رود وضعیت مطلوب‌تری از نظر شاخص‌های سلامت داشته باشد.

کارشناسان معتقدند چاقی یک بیماری مزمن است که زمینه‌ساز بسیاری از بیماری‌های غیرواگیر مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، بیماری‌های قلبی و عروقی، کبد چرب، برخی سرطان‌ها و مشکلات اسکلتی ـ عضلانی می‌شود. افزایش این بیماری‌ها علاوه بر کاهش کیفیت زندگی افراد، هزینه‌های سنگینی را نیز به نظام سلامت و اقتصاد خانواده‌ها تحمیل می‌کند.

یکی از مهم‌ترین دلایل افزایش اضافه‌وزن در مازندران، تغییر الگوی تغذیه است. اگرچه این استان به تولید برنج، مرکبات، سبزیجات و محصولات کشاورزی شهرت دارد، اما در سال‌های اخیر مصرف غذاهای آماده، فست‌فودها، نوشیدنی‌های شیرین، تنقلات پرکالری و خوراکی‌های فرآوری‌شده به شکل محسوسی افزایش یافته است. در کنار آن، مصرف بیش از اندازه برنج، نان و غذاهای پرچرب در برخی خانواده‌ها نیز به دریافت کالری بیش از نیاز بدن منجر می‌شود.

کم‌تحرکی نیز عامل مهم دیگری است که رئیس دانشگاه علوم پزشکی مازندران بر آن تأکید کرده است. گسترش مشاغل اداری، استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی، افزایش زمان تماشای تلویزیون و کاهش فعالیت‌های بدنی روزانه موجب شده بسیاری از افراد بخش عمده‌ای از روز را بدون تحرک سپری کنند. حتی کودکان و نوجوانان نیز به جای بازی‌های پرتحرک، زمان بیشتری را صرف استفاده از وسایل دیجیتال می‌کنند؛ موضوعی که احتمال ابتلا به چاقی را از سنین پایین افزایش می‌دهد.

از سوی دیگر، تغییر الگوی حمل‌ونقل شهری نیز در کاهش فعالیت بدنی نقش داشته است. استفاده گسترده از خودروهای شخصی برای مسیرهای کوتاه، کاهش پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری و کمبود فضاهای ایمن برای ورزش همگانی، فرصت تحرک روزانه را محدود کرده است.

عوامل روانی نیز در این میان قابل توجه هستند. استرس، اضطراب، کم‌خوابی و فشارهای اقتصادی می‌توانند موجب پرخوری هیجانی و مصرف غذاهای پرکالری شوند. برخی افراد در شرایط استرس به شیرینی‌ها، تنقلات و غذاهای چرب روی می‌آورند که در بلندمدت به افزایش وزن منجر می‌شود.

مقابله با این روند نیازمند مشارکت همگانی است. نخستین گام، افزایش آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم و اهمیت فعالیت بدنی است. رسانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز بهداشتی می‌توانند با آموزش مستمر، خانواده‌ها را نسبت به خطرات چاقی و شیوه‌های پیشگیری آگاه کنند.

اصلاح رژیم غذایی نیز از مهم‌ترین راهکارهاست. کاهش مصرف غذاهای پرچرب، نوشابه‌های قندی، شیرینی‌ها و فست‌فودها، افزایش مصرف سبزیجات، میوه، حبوبات و غلات کامل، کنترل حجم وعده‌های غذایی و پرهیز از ریزه‌خواری می‌تواند نقش مؤثری در کنترل وزن داشته باشد. همچنین توصیه می‌شود افراد پیش از آغاز هر برنامه کاهش وزن، از مشاوره متخصصان تغذیه بهره بگیرند.

افزایش فعالیت بدنی نیز ضرورتی انکارناپذیر است. سازمان جهانی بهداشت دست‌کم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته را برای بزرگسالان توصیه می‌کند. پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، شنا و ورزش‌های گروهی از جمله فعالیت‌هایی هستند که بدون هزینه‌های سنگین می‌توانند در برنامه روزانه افراد قرار گیرند.

در کنار مسئولیت فردی، نقش دستگاه‌های اجرایی نیز بسیار مهم است. توسعه مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، گسترش فضاهای ورزشی عمومی، حمایت از برنامه‌های ورزش همگانی، کنترل تبلیغات مواد غذایی ناسالم و اجرای برنامه‌های غربالگری چاقی در مراکز بهداشتی، از اقداماتی است که می‌تواند روند افزایش اضافه‌وزن را کند کند.

خانواده‌ها نیز باید الگوی مناسبی برای فرزندان خود باشند. تشویق کودکان به بازی‌های فعال، محدود کردن زمان استفاده از تلفن همراه و تبلت، صرف وعده‌های غذایی سالم در کنار خانواده و پرهیز از مصرف مداوم غذاهای آماده، سرمایه‌گذاری برای سلامت نسل آینده است.

آمار ۶۰ درصدی اضافه‌وزن و چاقی در مازندران، صرفاً یک شاخص بهداشتی نیست؛ بلکه هشداری برای بازنگری در سبک زندگی است. اگر امروز برای اصلاح عادت‌های غذایی و افزایش تحرک برنامه‌ریزی نشود، در سال‌های آینده شاهد افزایش بیماری‌های مزمن، هزینه‌های درمان و کاهش بهره‌وری اجتماعی خواهیم بود. حفظ سلامت جامعه، نیازمند همکاری مردم، مسئولان، رسانه‌ها و نهادهای آموزشی است تا بتوان با تغییر رفتارهای روزمره، آینده‌ای سالم‌تر برای استان رقم زد.