تاسوعا و عاشورا؛ هنگامه تجلی عشق به اباعبدالله(ع)

گروه فرهنگی: در دهه اول ماه محرم، اين عزاداری‌ها همه شب با شكوه خاصی بعد از اقامه نماز مغرب و عشا آغاز می‌شود. پس از سخنرانی روحانيون و وعاظ، مراسم سينه زنی و كرب زنی اين مراسم با اطعام گسترده عزاداران و اهالی محل به پايان می‌رسد.  هزينه برپايی اين مراسم مذهبی و اطعام سوگواران و عزاداران حسينی از محل موقوفات و كمك‌های مردمی تأمين و پرداخت می‌شود. مردم استان مازندران همه ساله به مناسبت فرا رسيدن ماه محرم، علاوه بر مراسم سخنرانی و مداحی سنت‌های ويژه خود را اجرا می‌كنند.

مردم مؤمن و سوگوار استان مازندارن غير از مراسم سخنرانی و استفاده از مبلغان، مراسم سينه زنی و زنجيرزنی را در روز و شب‌های محرم در سطح شهر و روستاهای استان با سازماندهی اداره تبليغات اسلامی برگزار می‌كنند.

از جمله مراسم سنتی عزاداری و سوگواری مازندرانی‌ها برگزاری مراسم تعزيه «شبيه خوانی» كه يكی از نمايش‌های معتبر ايرانی با مضامين واقعه كربلا و شهادت امام حسين(ع) است در بيشتر روستاها و شهرها اجرا می‌شود.

از ديگر مراسم مردم عزادار، تشكيل دسته‌های عزاداری و سينه زنی و زنجيرزنی با لباس‌های مختلف همدست در سنين كودكان، نوجوانان، جوانان و بزرگسالان است.

ديگر مراسم سنتی مردم مازندران، حمل گهواره حضرت علی اصغر(ع)، حمل نماد شمربن ذی الجوشن، حمل نماد امام سجاد (ع)، نمايش اسير كردن اهل بيت امام حسين (ع) در قالب اسير كردن ۵۰ تن از كودكان با حالت آه و شيون و شلاق زدن كودكان از سوی دشمنان و نمايش شور و شعف دشمنان و به آتش كشيدن خيمه‌های نمادين كه به صورت مجزا و پشت سرهم و با تزئين لباس‌های مخصوص در سطح روستاهاست.

در كنار مرثيه خوانی، سينه زنی و زنجيرزنی و كرب زنی هيئت‌های عزادار كه كرب شامل دو قطعه كوچك چوبی است كه در كف دستان عزاداران قرار می‌گيرد و با خواندن اشعار مداحان به صورت دو ضرب، سه ضرب و هفت ضرب و چند ضرب به هم كوبيده می‌شود، حكايت از حزن و اندوه است. مراسم ديگری همچون پرده‌خوانی، شامل پارچه‌های پرده‌ای از نقاشی صحنه‌های درگيری ظهر عاشورا و تصاوير سربازان و افراد شركت كننده در نبرد حق عليه باطل و «اشقياء» و «اتقياء» و ظلم و ستمی كه بر امام حسين(ع) و اصحاب با وفايش كه از سوی نقال روايت می‌شود.

محرم، عاشورا و پاسداشت اين نهضت در مازندران از جايگاه ويژه‌ای برخوردار است. ‌هزار و 200 سال قبل مازندران، اسلام را با تشيع آغاز كرد.

عزاداری ماه محرم در شهرستان آمل

در شهرستان آمل مهمترين سوگواری مذهبی، برپايی عزای سالار شهيدان اباعبدالله الحسين و ساير ائمه طاهرين(ع) و بانو فاطمه زهرا(س)، است كه در مساجد، تكايا و منازل برپا می‌شود.

مفصل ترين عزاداری در دهه اول ماه محرم است كه هر طايفه وسايل عزاداری را در تكايای مخصوص به خود از هر نظر فراهم می‌آورند. هر طايفه بسته به اهميت و كثرت افراد خود دارای يك يا چند تكيه هستند و در هر تكيه نيز چندين «سقاخانه» وجود دارد كه هر يك مخصوص به يك تيره از همان طايفه است. آنها پرچم‌های عزا را بر ستون‌های سقاخانه نصب كرد، آماده عزاداری و پذيرائی عزاداران و ميهمانان می‌شوند.

از برنامه‌های روز عاشورا در اين شهرستان حركت دسته سينه زنی و زنجيرزنی است كه با صفوف منظم و بر طبق برنامه معين از تكيه سر محل حركت می‌كنند، پيشاپيش دسته‌ها، اسب سفيدی كه نماد اسب امام حسين «ذوالجناح» است با روپوشی از پارچه سفيد و خون آلود در حركت است، در گردن ذوالجناح پارچه‌های حرير سبز يا قرمز پيچيده است.

عزاداری ماه محرم در شهرستان بابل

در شب و روز هفتم ماه محرم، مردم عزادار و سوگوار و هيئت‌های عزادار محلات در تكايا و سقا تالارهای شهرستان بابل از جمله «پيرعلم»، «امامزاده قاسم»، «كيجا تكيه»، «ابوالحسن كلا»، «شيادهم، «شهيدآباد»، «لنگور مقری كلا»و ساير سقاتالارهای روستاها، مراسم ويژه سنتی هفتم محرم را كه منتسب به حضرت باب الحوائج حضرت ابوالفضل العباس(ع) است، با شكوه خاصی به جای می‌آورند.

براساس يك سنت جاری، مردم سوگوار و هيئت‌های عزادار بابل به انگيزه مصادف شدن روز هفتم محرم با مسدود شدن آب روی اصحاب با وفای امام حسين(ع) و به ياد سقای تشنه لب كربلا، با تجمع در اين اماكن متبرك و روحانی، برای رفع حاجات خود و برآورده شدن مشكلات و شفای عاجل بيماران، مراسم نذر و نياز و توسل را به جای می‌آورند. آنان با خيرات كردن چای، شير، شربت و حلوا و نان‌های قندی و سوخاری ميان عزاداران و قربانی كردن گوسفند در اين مكان ها به سوگ نشسته و خاطره جانبازی‌ها و رشادت‌های سالار دشت نينوا، حضرت ابوالفضل(ع)، علمدار و حماسه سازان عاشورا را گرامی می‌دارند.

در روزهای تاسوعا و عاشورای حسينی اين عزاداری‌ها با مجالس وعظ و تعزيه و دسته روی به اوج خود می‌رسد و مردم با پوشيدن جامه‌های سياه با حزن و اندوه خاصی در سطح تكايا و مكان‌های مذهبی محلات شهر و روستا تجمع كرده و با دسته روی از هر محله به ساير محلات و روستاهای همجوار عزاداری می‌كنند. دسته‌های عزادار شامل سينه زنان، زنجيرزنان و كرب زنان در سطح شهر بابل با عبور از محلات در مقابل مسجد يا تكيه هر محله عزاداری می‌كنند. اين مراسم در محوطه و صحن «امامزاده قاسم» و «تكيه پيرعلم » بابل از ويژگی خاصی برخوردار است. عزاداران در اين مراسم علاقه‌مندی و پايبندی خود را به ساحت مقدس خاندان عصمت و طهارت ابراز می‌دارند.

مراسم نخل كشی در شهرستان ساری

نخل نوعی تابوت چوبی است كه بر بالای آن حالتی قوسی و محراب مانند دارد و با پارچه‌های سبز رنگ، كه رنگ نمادين ائمه(ع) است و پارچه‌های سياه به عنوان نمادی از عزا بر آن می‌پوشانند. نخل دارای چهار پايه چوبی و به ارتفاع يك و نيم متر است، كه در مسجد روستای تيله بن ساری اين نخل وجود دارد. زيرا مردم تيله بن همگی از سادات بوده و خود را در عزای جدشان حسين ابن علی(ع) سزوارتر می‌دانند. نظير اين نوع نخل‌ها و نخل كشی در برخی از روستاهای استان مازندران به‌عنوان مثال در روستای نوا از توابع آمل نيز و جود دارد.

آیین های محرم در کیاسر مازندران

در کیاسر ساری مازندران از زمان های گذشته دادن غذای نذری در بین مردم روزهای محرم مرسوم بوده است. هرکس ناهار نذر دارد یک نفر را به نام “بسم اله گو” در نظر می گیرد تا اهل آبادی را خبر کند.
“بسم الله گو” با چوب دستی در محله ها می گردد و با گفتن “بسم اله، بسم الله” که خود نوعی دعوت است به سوی خانه صاحب نذری می رود و مردم هم پشت سر او حرکت می کنند. صاحب خانه از مردم استقبال می کند و با صدای بلند نام خدا را در زبان جاری می کند و با دعا برای قبولی نذر همه از مردم درخواست می کنند تا به سر سفره بیایند.

روز تاسوعای حسینی؛ سؤال و جواب از چگونگی محرم و عاشورا

مهم‌ترین برنامه در روستاهای شرق مازندران در منطقه “هزارجریب” و بالادست شرق مازندران در روز نهم برگزار می‌شود و به این صورت است که روستاهای مختلف بصورت عزاداری و گروه‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در یک امامزاده محوری جمع شده و به صورت گروهی عزاداری می‌کنند.

در روز نهم محرم که به روز تاسوعای حسینی معروف است اهالی عزادار روستای سورک به صورت دسته سینه‌زنی و زنجیرزنی همراه با علم‌های خود جهت عرض تسلیت عزای حسین (ع) به روستاهای دیگر در امامزاده این روستا می‌ایستند و در ابتدای ورود به محل، زنان روستا با دود کردن اسپند زودتر از دیگران به استقبال عزاداران می‌روند و بعد از اینکه دسته عزاداران رسیدند هر کدام از دسته‌ها در مقابل عزاداران روستای سورک و دیگر روستاهای حاضر با علم و سینه‌زنی و زنجیرزنی می‌کنند و در فاصله‌ای از هم می‌ایستند، «علم»های دو طرف در جلوی دسته قرار می‌گیرد و طبق یک رسم دیرینه شروع به «سئوال و جواب» به این شرح می‌کنند.

ذوالجمردم روستاها در غروب عاشورا در غم مصیبت بزرگ شهادت آل الله و به آتش کشیده شدن خیمه‌گاه اهل بیت گردهم می‌آیند و به نوحه‌خوانی می‌پردازند و با حزن و اندوه و اشک و فغان با غم بی‌پناهی فرزندان امام حسین (ع) همدرد می‌شوند.

ذوالجناح‌کشانی در ظهر عاشورا

همه مراسم روز عاشورا از صبح‌خوانی تا شام غریبان و مراسم روز عاشورا پرشکوه‌ترین و غم‌انگیزترین مراسم ایام سوگواری است اما ذوالجاح‌کشانی در این روز از غم‌انگیزترین رویدادهایی است که برای مردم به تصویر کشیده می‌شود.

در این روز هر کدام از هیئت‌های عزاداری آنچه را که در توان دارند برای با شکوه‌تر برگزار کردن مراسم عزاداری انجام می‌دهند، علم‌ها و نخل‌ها تزئین را می‌کنند، اسب‌ها را زینت می‌کنند، این اسب‌ها سمبل، نشانه و نمادی از ذوالجناح اسب امام حسین (ع) هستند، اسب‌ها را با پارچه‌های زیبا می‌آرایند آینه‌هایی بر آنان نصب می‌کنند و چند کبوتر بر روی اسب قرار می‌دهند، به این ترتیب ذوالجناح حالتی سمبلیک و حزن‌انگیز به خود می‌گیرد.

تعدادی از مردم را بر اسب‌ها می نشانند و لباس‌هایی که رنگی شدند بر آنها می‌پوشانند، یکی از آنها را با شمشیری در دست و خواندن اشعار حماسی و نعره‌های دلخراش با زرهی بر تن که سمبل یزید و شمر و دیگری سوار با خواندن اشعاری دال بر مظلومیت و تنهایی با حالتی مظلومانه سمبل حضرت علی اکبر (ع) می‌شود.