زنگ خطر ناترازی گاز در شمال

ساری گروه اجتماعی: با فرارسید نخستین موج سرمای زمستان، اظهارات اخیر سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، پرده از حقیقتی تلخ برداشت که برای ساکنان استان مازندران بیش از هر جای دیگری نگران‌کننده است. در حالی که کشور با افزایش ۳۰ درصدی مصرف گاز در پنج روز گذشته مواجه شده، مازندران به دلیل جایگاه جغرافیایی و ویژگی‌های خاص مصرفی، اکنون در زمره «حساس‌ترین مناطق» کشور قرار گرفته است.

تنش گازی در شمال؛ فراتر از یک پیش‌بینی ساده

آنچه در این گزارش جلب توجه می‌کند، اشاره صریح به سه استان شمالی، به‌ویژه مازندران، به عنوان مناطقی است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و محدودیت‌های شبکه توزیع، بیشترین حساسیت را در برابر ناترازی دارند. اما دلیل این حساسیت چیست؟ پاسخ در تلاقی دو عامل «کمبود زیرساخت» و «الگوی مصرف غیرمتعارف» نهفته است.

مازندران استانی است که در فصول سرد، شاهد هجوم جمعیت به ویلاشهرهاست. این افزایش ناگهانی تقاضا در نقاطی که شبکه گازرسانی برای جمعیت بومی طراحی شده، فشار مضاعفی بر شریان‌های انتقال وارد می‌کند. وقتی مدیرعامل شرکت ملی گاز از «تنش گازی» در ۱۱ استان سخن می‌گوید و شمال را در اولویت حساسیت قرار می‌دهد، در واقع هشدار می‌دهد که شبکه گاز شمال در آستانه تحمل خود است.

سایه سنگین آسیب‌های زیرساختی و ناترازی مزمن

بخش تکان‌دهنده گزارش، اشاره به آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های گازی در ۲۷ اسفند سال گذشته است. ناترازی ۱۳۰ میلیون مترمکعبی که هنوز جبران نشده، در کنار ناترازی‌های مزمن سال‌های پیش، یعنی اینکه ما با یک «کمبود ساختاری» روبروییم. برای مازندرانی‌ها، این بدان معناست که در روزهای اوج سرما، احتمال افت فشار یا قطعی‌های برنامه‌ریزی شده بیشتر از سال‌های قبل است؛ چرا که شبکه انتقال اکنون با ظرفیتی کمتر از حالت عادی در حال فعالیت است.

سرقت گاز و ویلاشهرها؛ زخم باز صنعت گاز در شمال

یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های تحلیل توکلی، اشاره به «مناطق خوش‌نشین» و «خارج از بافت شهری» در بحث سرقت گاز است. در استانی مانند مازندران که گسترش بی‌رویه ویلاسازی در مناطق جنگلی و خارج از طرح‌های رسمی دیده می‌شود، احتمال استفاده غیرمجاز از گاز برای گرمایش ویلاهای لوکس بسیار بالاست.

کشف مجموعه‌های استخراج رمزارز با انشعابات غیرمجاز، تنها نوک کوه یخ است. وقتی سرقت گاز در مقیاس کیلومترها خط لوله توزیع رخ می‌دهد، در واقع حق شهروندان عادی و بومی استان برای داشتن گرمایی پایدار، توسط عده‌ای برای منافع شخصی یا تجاری ربوده می‌شود. این مسئله را باید به یک «مطالبه عمومی» در مازندران تبدیل کرد تا فشار بر شبکه کاهش یابد.

راه نجات: از «پویش ۲۰ درجه» تا اصلاح رفتار

در این شرایط بحرانی، شعار «۲۰ درجه سانتی‌گراد» دیگر یک توصیه ساده نیست، بلکه یک استراتژی بقا برای پایداری شبکه است. برای مازندرانی‌ها که با رطوبت بالای هوا روبرو هستند، دمای ۲۰ درجه ممکن است سرد به نظر برسد، اما با توجه به ظرفیت صرفه‌جویی ۲۵ میلیون مترمکعبی به ازای هر یک درجه کاهش دما، این کوچک‌ترین راه برای جلوگیری از قطعی‌های گسترده است.

علاوه بر این، بهینه‌سازی موتورخانه‌ها در مجتمع‌های مسکونی شهرهای شمالی و عایق‌کاری ساختمان‌ها (که در بسیاری از ویلاهای جدید شمال نادیده گرفته شده) می‌تواند مصرف را تا ۲۵ درصد کاهش دهد. درزبندی پنجره‌ها و استفاده از پرده‌های ضخیم، راهکارهای ساده‌ای هستند که اگر به صورت جمعی اجرا شوند، می‌توانند مانع از تبدیل شدن تنش گازی به بحران گرمایشی شوند.

مازندران در زمستان پیش‌رو، میان فشار تقاضای فصلی، آسیب‌های زیرساختی و ناترازی مزمن گیر افتاده است. پایداری گازرسانی در این استان، تنها به تلاش‌های فنی شرکت ملی گاز یا بهره‌برداری از ایستگاه‌هایی چون لامرد بستگی ندارد، بلکه مستلزم یک «هم‌افزایی اجتماعی» است. اگر فرهنگ مصرف در ویلاشهرها اصلاح نشود و با سرقت گاز در مناطق خوش‌نشین برخورد سخت صورت نگیرد، زمستان سختی در پیش خواهد بود. اکنون زمان آن است که هر شهروند مازندرانی با رعایت دمای آسایش، سهم خود را در نجات شبکه گاز شمال ایفا کند.