توسعه حمل‌ونقل ریلی؛ راهبردی اجتناب‌ناپذیر برای آینده مازندران

ساری گروه اقتصادی: مازندران سال‌هاست با دو واقعیت همزمان روبه‌رو است؛ از یک سو جمعیت ثابت و رو به افزایش شهرها و از سوی دیگر ورود میلیون‌ها مسافر و گردشگر در ایام مختلف سال. نتیجه این وضعیت، افزایش حجم تردد در محورهای ارتباطی، ترافیک‌های سنگین، سوانح رانندگی، آلودگی هوا و استهلاک زیرساخت‌های جاده‌ای است. در چنین شرایطی، توسعه حمل‌ونقل عمومی ریلی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای آینده استان محسوب می‌شود.

اظهارات مدیرکل راه و شهرسازی مازندران درباره آغاز فرآیند طراحی شبکه ریلی استان با تشکیل تیم تخصصی و جذب مشاور، می‌تواند نقطه آغاز تحول در نظام حمل‌ونقل استان باشد. این اقدام زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم بخش عمده جابه‌جایی مسافر و کالا در مازندران همچنان بر دوش شبکه جاده‌ای قرار دارد؛ شبکه‌ای که در بسیاری از روزهای سال پاسخگوی حجم تقاضا نیست.

حمل‌ونقل ریلی در سراسر جهان به عنوان یکی از ایمن‌ترین، اقتصادی‌ترین و پایدارترین شیوه‌های جابه‌جایی شناخته می‌شود. قطار علاوه بر کاهش مصرف سوخت، هزینه نگهداری راه‌ها را نیز کاهش می‌دهد و سهم قابل توجهی در کاهش تصادفات رانندگی دارد. از سوی دیگر، توسعه خطوط ریلی می‌تواند بخشی از بار ترافیکی محورهای پرتردد را به ریل منتقل کرده و کیفیت سفر شهروندان و گردشگران را بهبود ببخشد.

استان مازندران به دلیل پراکندگی شهرهای ساحلی و گردشگرپذیر، ظرفیت مناسبی برای ایجاد شبکه حمل‌ونقل ریلی درون‌استانی دارد. اتصال شهرهای پرجمعیت و گردشگری از طریق خطوط ریلی می‌تواند وابستگی به خودروهای شخصی را کاهش داده و زمان سفر را کوتاه‌تر کند. چنین شبکه‌ای علاوه بر رفاه شهروندان، موجب رونق گردشگری، افزایش سرمایه‌گذاری و توسعه متوازن مناطق مختلف استان نیز خواهد شد.

یکی دیگر از مزایای توسعه حمل‌ونقل ریلی، آثار زیست‌محیطی آن است. مازندران به عنوان یکی از مهم‌ترین استان‌های طبیعی کشور، بیش از هر منطقه دیگری نیازمند کاهش آلاینده‌های ناشی از تردد خودروهاست. استفاده گسترده از قطار، انتشار گازهای گلخانه‌ای را کاهش داده و در حفاظت از جنگل‌ها، سواحل و اکوسیستم ارزشمند استان نقش مؤثری ایفا می‌کند.

در کنار حمل‌ونقل مسافر، نباید از ظرفیت ریل در جابه‌جایی کالا غافل شد. بخش قابل توجهی از محصولات کشاورزی، صنعتی و تجاری استان از طریق جاده حمل می‌شود که علاوه بر افزایش هزینه‌ها، موجب فرسودگی راه‌ها و افزایش ترافیک کامیون‌ها شده است. توسعه خطوط ریلی باری می‌تواند هزینه حمل کالا را کاهش داده، سرعت انتقال محصولات را افزایش دهد و رقابت‌پذیری تولیدکنندگان استان را در بازارهای داخلی و خارجی تقویت کند.

البته تحقق این اهداف نیازمند سرمایه‌گذاری گسترده و تأمین منابع مالی پایدار است. در این میان، استفاده از ظرفیت مولدسازی دارایی‌های دولت که از سوی مدیرکل راه و شهرسازی استان مطرح شده، می‌تواند بخشی از منابع مورد نیاز اجرای پروژه‌های زیرساختی را فراهم کند. اگر این منابع به صورت هدفمند در توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل هزینه شود، زمینه برای اجرای پروژه‌های بزرگ و ماندگار فراهم خواهد شد.

با این حال، توسعه ریل تنها به ساخت خطوط جدید محدود نمی‌شود. طراحی ایستگاه‌های استاندارد، اتصال شبکه ریلی به پایانه‌های اتوبوس، تاکسی و سایر سامانه‌های حمل‌ونقل عمومی، ایجاد پارکینگ‌های مناسب، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و ارائه خدمات باکیفیت، از الزامات موفقیت این طرح‌هاست. تجربه بسیاری از کشورها نشان می‌دهد که حمل‌ونقل ریلی زمانی موفق خواهد بود که به عنوان بخشی از یک شبکه یکپارچه حمل‌ونقل عمومی طراحی شود.

همچنین مطالعات کارشناسی باید بر اساس نیازهای واقعی جمعیتی، الگوهای سفر، ظرفیت‌های اقتصادی و چشم‌انداز توسعه استان انجام گیرد تا مسیرهای انتخاب‌شده بیشترین کارایی را داشته باشند. اولویت‌بندی شهرهای گردشگرپذیر، مراکز جمعیتی و قطب‌های اقتصادی می‌تواند بازده سرمایه‌گذاری را افزایش دهد و بهره‌برداری از خطوط ریلی را اقتصادی‌تر کند.

از سوی دیگر، توسعه حمل‌ونقل ریلی می‌تواند نقش مهمی در تحقق سیاست‌های کلان کشور در حوزه کاهش مصرف سوخت، افزایش ایمنی راه‌ها و توسعه متوازن مناطق ایفا کند. با توجه به هزینه‌های سنگین ساخت آزادراه‌ها و محدودیت‌های توسعه جاده‌ای در مناطق جنگلی و کوهستانی، سرمایه‌گذاری در بخش ریل از منظر اقتصادی نیز توجیه‌پذیرتر به نظر می‌رسد.

امروز بیش از هر زمان دیگری، آینده توسعه مازندران با آینده زیرساخت‌های حمل‌ونقل آن گره خورده است.