گردشگری هنری به عنوان یکی از جذاب ترین نوع گردشگری سودآور در اقتصاد جهانی و بهترین عامل قرابت فرهنگ ها و تمدن ها، به همراه خود هزاران ناگفته های احساسی، عاطفی و فرهنگی انسان را برای سرزمین های دور و نزدیک به ارمغان می آورد و سهم عظیمی در ساختار تعامل و تبادل فرهنگ ها و در نهایت برقراری و استمرار صلح و دوستی دارد. این موضوع به دلیل شرایط ژئوپولیتیک حوزه دریای کاسپین و نیز وجود فرهنگ های گوناگون منطقه و اشتراک مردم این کشورها، اهمیت و مزیت بسزایی دارد.

مهم ترین موانع پیش روی گردشگری هنری می تواند احساس نا امنی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی از سوی گردشگران و یا میزبانان آنان، ضعف پژوهش و اطلاع رسانی، گران بودن هزینه ها، ضعف بهداشت، امکانات رفاهی، طرح های عمرانی و طرح های حفاظت از سایت های گردشگری، ضعف تربیت نیروی انسانی متخصص در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی در حوزه دریای کاسپین و مشکلات صدور ویزا و خدمات مرتبط آن باشد. تمرکز سازمان های فرهنگی و سرمایه گذاری ذیربط به صورت مدیریت یکپارچه، تقویت جایگاه گردشگری هنری در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی، تقویت امنیت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گردشگران، توسعه بهداشت محیط زیست دریا و سرزمین های ساحلی، تشویق دانشگاه ها و موسسه های فرهنگی و هنری برای افزایش پژوهش های مرتبط با گردشگری هنری منطقه، ارتقاء سطح همکاری های فرهنگی و اقتصادی در حوزه گردشگری کشورهای حوزه دریای کاسپین و کاهش مشکلات صدور ویزا و خدمات مرتبط آن از جمله مهم ترین راهکارهای توسعه گردشگری هنری حوزه دریای کاسپین است.

از آنجا که قرابت و روابط فرهنگی ملت های حوزه دریای کاسپین، پایه و اساس استمرار صلح و دوستی و به تبع آن روابط اقتصادی و سیاسی آنها است، تعامل فرهنگ ها و نزدیکی ملت ها از طریق توسعه گردشگری هنری، توسعه همه جانبه آنها را تضمین می کند.

مقوله مورد بحث نیاز به آسیب شناسی و بررسی علمی موانع سر راه گردشگری هنری از جنبه های مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، تاریخی، و هنری و ارائه راهکارهای علمی و مؤثر در تقویت و توسعه گردشگری هنری در کشورهای حوزه دریای کاسپین با توجه به تجربه های پر فراز و نشیب گذشته، توانمندی های حال و نیاز آینده دارد.

راهکارهای تقویت و توسعه گردشگری هنری حوزه دریای کاسپین:

۱- رفع اختلاف ها و تحکیم روابط سیاسی خارجی دولت های حوزه دریای کاسپین به منظور برقراری امنیت شایسته در جامعه با توجه به رویکردهای اساسی توسعه سیاسی

۲- اصلاح ساختارهای ناکارآمد اجتماعی و فرهنگی و توسعه و تعمیق باورهای اجتماعی و فرهنگی کارآمد و هدایتگر و نیز توجه به تقویت فرهنگ های نواحی مختلف کشور و  منطقه.

۳- افزایش اعتبارات تحقیقاتی و تعریف پروژه های مؤثر و گسترده، حمایت بیشتر
طرح های پژوهشی دانشگاه ها و سازمان های ذیربط و نیز تشویق پژوهشگران برای ایجاد انگیزه بیشتر.

۴- تقویت, هدفمند شدن و افزایش برنامه ریزی مستمر برای تبلیغات و اطلاع رسانی مؤثر به منظور اطلاع رسانی جامع، بررسی مسایل مربوط به گردشگری هنری از زوایای مختلف و افزایش فرهنگ توجه به گردشگری و حفظ آثار تاریخی و فرهنگی با کمک راهکارهای پیشنهادی

۵- تلاش در جهت کاهش هزینه های گردشگری هنری با کمک راهکارهای پیشنهادی

۶- تقویت و ارتقای فرهنگ بهداشت و حفظ محیط زیست در شهرها و روستاها و به ویژه سایت های گردشگری کشورهای منطقه با کمک راهکارهای پیشنهادی

۷- افزایش کمی و کیفی امکانات رفاهی متناسب با استانداردهای جهانی در شهرها، روستاها و اطراف سایت های گردشگری  

۸- افزایش کمی و کیفی امکانات ترابری زمینی، هوایی و دریایی متناسب با استانداردهای جهانی با کمک راهکارهای پیشنهادی

۹- برقراری سیاست های تشویقی و امتیازات و تسهیلات ویژه قانونی (آسان و ارزان) برای بهره مندی گردشگران کشور و منطقه از سایت های گردشگری موجود در همین مناطق.

۱۰- افزایش حمایت و تشویق سرمایه گذاری بخش خصوصی در توسعه گردشگری هنری با پشتوانه قانونی

۱۱- کاهش آلودگی هوا در شهرها و اطراف سایت های گردشگری متناسب با استانداردهای جهانی به منظور تامین سلامت و ایجاد انگیزه برای گردشگران و نیز حفاظت آثار و بناهای تاریخی و فرهنگی حوزه دریای کاسپین با کمک راهکارهای پیشنهادی

۱۲- کاهش آلودگی ارتعاشی (صوتی و لرزشی) در شهرها و اطراف سایت های گردشگری متناسب با استاندارد های جهانی به منظور تأمین سلامت و ایجاد انگیزه برای گردشگری و نیز حفاظت آثار و بناهای تاریخی و فرهنگی با کمک راهکارهای پیشنهادی

۱۳- طبقه بندی علمی و تخصصی در گنجینه ها و نمایش مطلوب آثار متناسب با
زمینه های تخصصی و ذائقه های بازدید کنندگان برای مقاطع مختلف سنی و تحصیلی.

۱۴- تربیت و جذب نیروهای متخصص و با تجربه و نیز اتخاذ تدابیر علمی در حفاظت، مرمت و نمایش آثار تاریخی و فرهنگی بر اساس راهکارهای پیشنهادی

۱۵- پیشگیری ، جلوگیری و کاهش میزان تخریب های آگاهانه و ناآگاهانه انسانی به آثار تاریخی و فرهنگی بر اساس راهکارهای پیشنهادی

۱۶- افزایش کمی و کیفی اجرای طرح های توسعه با هدف زیبا سازی و کاربری فرهنگی و سیاحتی در اطراف سایت های گردشگری.

۱۷- توجه جدی و کارشناسی به سهم بافت ها و بناهای تاریخی و فرهنگی و دیگر
سایت های گردشگری و نیز کاربری فرهنگی و سیاحتی اطراف آنها در طرح های توسعه شهرها و روستا.

۱۸- تقویت و توسعه نقش مقوله گردشگری و رشته های تحصیلی مرتبط با آن در نظام آموزش و پرورش در قالب ایجاد رشته های تحصیلی مورد نیاز در صنعت گردشگری

۱۹- تقویت و توسعه نقش مقوله گردشگری و علوم و رشته های تحصیلی مرتبط با آن در نظام آموزش عالی در قالب ایجاد رشته های تحصیلی و تربیت نیروهای متخصص مورد نیاز در صنعت گردشگری در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری

۲۰- تقویت روابط دیپلماتیک میان کشورهای حوزه دریای کاسپین و برطرف شدن مشکلات صدور ویزا و خدمات مرتبط آن برای سهولت گردشگران هنری

نتیجه گیری

برای تحقق توسعه گردشگری هنری در حوزه دریای کاسپین, ابتدا لازم است موانع سر راه را برداشت و سپس نسبت به طرح و گزینش راهکارهای نو، مؤثر و علمی اقدام کرد. این موانع می تواند احساس نا امنی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی از سوی گردشگران و یا میزبانان آنان، ضعف پژوهش و اطلاع رسانی، گران بودن هزینه ها، ضعف بهداشت، امکانات رفاهی، طرح های عمرانی و طرح های حفاظت از سایت های گردشگری، ضعف تربیت نیروی انسانی متخصص در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی در حوزه دریای کاسپین و مشکلات صدور ویزا و خدمات مرتبط آن باشد.

آسیب شناسی و بررسی این موانع و شناخت در خور از آنها، ما را به سوی دست یابی به راهکارهای علمی و مؤثر در جهت تقویت و توسعه گردشگری هنری رهنمون خواهد ساخت. این راهکارها نه تنها باید کارشناسانه و از روی مطالعه جامع باشد، بلکه لازم است دارای قابلیت های اجرایی مطلوب نیز باشد.

بر این اساس تمرکز سازمان های فرهنگی و سرمایه گذاری ذیربط به صورت مدیریت یکپارچه، تقویت جایگاه گردشگری هنری در نظام آموزش و پرورش و آموزش عالی، تقویت امنیت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گردشگران، توسعه بهداشت محیط زیست دریا و سرزمین های ساحلی، تشویق دانشگاه ها و موسسه های فرهنگی و هنری برای افزایش پژوهش های مرتبط با گردشگری هنری منطقه، ارتقاء سطح همکاری های فرهنگی و اقتصادی در حوزه گردشگری کشورهای حوزه دریای کاسپین و کاهش مشکلات صدور ویزا و خدمات مرتبط آن می تواند از جمله مهم ترین راهکارهای توسعه گردشگری هنری حوزه دریای کاسپین باشد.

همتی بین المللی می طلبد تا در آینده ای نزدیک شاهد رشد و تعالی و تحولی چشم گیر  در صنعت گردشگری هنری حوزه دریای کاسپین که سهم بسزایی در روابط فرهنگ ها و در نهایت برقراری و استمرار صلح و دوستی در میان  ملت های منطقه دارد، باشیم.

دکتر مصطفی رستمی

عضو گروه صنایع دستی و پژوهش هنر، دانشگاه مازندران