مازندران در آستانه تشدید بحران جمعیتی؛ نرخ ولادت استان ۴۰ درصد پایین‌تر از میانگین کشور

گزارش الناز پاک نیا : مدیرکل ثبت احوال استان مازندران در آخرین آمار جمعیتی استان گفته است؛ نرخ ولادت سال ۱۴۰۴ در استان مازندران به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت ۶.۵ واقعه ولادت به ثبت رسیده است. روابط عمومی اداره کل ثبت احوال استان مازندران به نقل از علیرضا افسری مدیرکل ثبت احوال استان مازندران اذعان داشته نرخ ولادت  را می توان تعداد تولدهای زنده به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت در سال تعریف کرد این شاخص در سال ۱۴۰۴ در استان مازندران برابر ۶.۵ واقعه در هزار نفر جمعیت کل استان بوده است.

وی افزوده؛ این شاخص در کل کشور 10.5 واقعه بوده که استان مازندران در بین کل استان های کشور در جایگاه 30 ام قرار دارد. افسری اظهار داشته؛ بالاترین نرخ ولادت در سال ۱۴۰۴ در بین شهرستان های استان مازندران  به شهرستان نکا با ۷.۳ واقعه  و پایین ترین نرخ ولادت در شهرستان سوادکوه با ۴.۵ واقعه به ازای هر ۱۰۰۰ نفر جمعیت این شهرستان ثبت شده است.

آخرین تصویر ناخرسند

نرخ ولادت ۶.۵ در هزار در مازندران در سال ۱۴۰۴، در برابر نرخ ۱۰.۵ در هزار کشور، تصویری روشن از وضعیت نامطلوب فرزندآوری در این استان ارائه می‌کند. به بیان دیگر، نرخ ولادت مازندران حدود ۳۸ درصد پایین‌تر از میانگین کشوری است؛ فاصله‌ای که نمی‌توان آن را صرفاً به تفاوت‌های جمعیتی یا ساختار سنی استان نسبت داد و باید مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را در آن جست‌وجو کرد.

قرار گرفتن مازندران در رتبه ۳۰ کشور از نظر نرخ ولادت، زنگ هشدار جدی‌تری است. استانی که با پدیده سالمندی جمعیت، مهاجرت، تغییر الگوی ازدواج و افزایش هزینه‌های زندگی روبه‌روست، در صورت تداوم این روند، با کاهش سهم جمعیت جوان و در ادامه با افزایش فشار بر بازار کار، نظام تأمین اجتماعی و خدمات سلامت مواجه خواهد شد.

از سوی دیگر، تفاوت معنادار میان شهرستان‌های مازندران نیز نشان می‌دهد که نمی‌توان برای مسئله فرزندآوری نسخه‌ای یکسان برای کل استان پیچید. نکا با نرخ ۷.۳ در هزار بالاترین نرخ ولادت و سوادکوه با ۴.۵ در هزار پایین‌ترین نرخ را ثبت کرده‌اند. فاصله ۲.۸ واقعه در هزار میان این دو شهرستان، ضرورت بررسی عوامل محلی مؤثر بر فرزندآوری را برجسته می‌کند.

این تفاوت می‌تواند تحت تأثیر ساختار سنی، میزان مهاجرت جوانان، الگوی اشتغال، وضعیت اقتصادی خانوارها، نرخ ازدواج، دسترسی به خدمات رفاهی و درمانی و حتی تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی شهرستان‌ها باشد. بنابراین، سیاست‌گذاری جمعیتی در مازندران باید از سطح شعارهای کلی عبور کرده و به سمت برنامه‌های شهرستان‌محور حرکت کند.

نکته مهم دیگر این است که سیاست افزایش جمعیت صرفاً با مشوق‌های نقدی یا طرح‌های مقطعی محقق نمی‌شود. خانواده زمانی تصمیم به فرزندآوری می‌گیرد که نسبت به آینده اقتصادی خود احساس امنیت داشته باشد. مسکن، اشتغال پایدار، هزینه آموزش و درمان، امنیت شغلی زنان و مردان، امکان بازگشت زنان به بازار کار پس از فرزندآوری و کاهش هزینه‌های تربیت فرزند، مجموعه‌ای از عوامی هستند که مستقیماً بر این تصمیم اثر می‌گذارند.

از این منظر، آمار ثبت احوال باید نه فقط به‌عنوان یک شاخص جمعیتی بلکه به‌عنوان شاخصی از وضعیت اقتصادی و اجتماعی استان خوانده شود. نرخ پایین ولادت می‌تواند بازتابی از نگرانی خانواده‌ها نسبت به آینده باشد؛ نگرانی‌هایی که اگر شناسایی و مدیریت نشوند، در سال‌های آینده خود را در قالب سالمندی شتابان جمعیت و کوچک‌شدن نیروی کار نشان خواهند داد.

راهکار مازندران، سیاست جمعیتی مبتنی بر داده است. استانداری و دستگاه‌های مرتبط می‌توانند برای هر شهرستان، نقشه جمعیتی مستقلی تهیه کنند و رابطه میان نرخ ولادت، ازدواج، مهاجرت جوانان، اشتغال، مسکن و وضعیت اقتصادی خانوارها را بررسی کنند. سپس حمایت‌ها بر اساس مسئله هر منطقه هدف‌گذاری شود.

در شهرستان‌هایی مانند سوادکوه که نرخ ولادت پایین‌تر است، باید ابتدا مشخص شود آیا مسئله اصلی مهاجرت جوانان، کاهش ازدواج یا فشار اقتصادی است. در مقابل، تجربه شهرستان‌هایی مانند نکا که نرخ بالاتری دارد، می‌تواند برای شناسایی عوامل تقویت‌کننده فرزندآوری مورد مطالعه قرار گیرد.

آمار ۱۴۰۴ یک پیام روشن برای مدیران مازندران دارد: بحران جمعیت دیگر مسئله‌ای مربوط به آینده نیست؛ بخشی از مسائل امروز استان است. اگر سیاست‌گذاری از اکنون بر مبنای داده، حمایت پایدار از خانواده و حفظ جمعیت جوان متمرکز نشود، هزینه مواجهه با پیامدهای آن در سال‌های آینده بسیار سنگین‌تر خواهد بود.