زمستان سرد پرندگان در مازندران؛ وقتی ساخت‌وساز و شکار به تالاب‌ها ضربه می‌زند

ساری-گروه اجتماعی: با آغاز فصل سرد سال، مهاجرت زمستانی پرندگان به مازندران آغاز می‌شود، اما امسال شمار زیادی از این گونه‌ها با کاهش محسوس روبرو هستند. پرندگان مهاجر که سال‌هاست جزئی از چشم‌انداز طبیعی استان و جاذبه‌ای برای گردشگران به شمار می‌روند، حالا در سایه افزایش ساخت‌وسازها، شکار بی‌رویه و بی‌توجهی به گردشگری طبیعی، کمتر دیده می‌شوند. این وضعیت نه تنها تعادل زیست‌محیطی را به خطر می‌اندازد، بلکه پیامدهای اقتصادی و فرهنگی برای استان نیز به همراه دارد.

یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش حضور پرندگان مهاجر در مازندران، افزایش بی‌رویه ساخت‌وسازهای غیرمجاز و گسترش شهرها و روستاها در نزدیکی تالاب‌ها و مناطق طبیعی است. طی سال‌های اخیر بسیاری از تالاب‌ها، حاشیه رودخانه‌ها و جنگل‌های کم‌ارتفاع به محل سکونت انسان‌ها و پروژه‌های ساختمانی تبدیل شده‌اند. این تخریب زیستگاه‌های طبیعی باعث شده بسیاری از گونه‌های پرندگان مهاجر از مسیرهای همیشگی خود جا بمانند یا به مناطق دیگر کوچ کنند. کارشناسان محیط زیست معتقدند که هر گونه تغییر در زیستگاه‌های طبیعی، حتی اگر جزئی باشد، می‌تواند چرخه زندگی پرندگان را مختل کند و جمعیت آن‌ها را کاهش دهد.

بی‌توجهی به گردشگری زمستانی نیز یکی دیگر از دغدغه‌های مهم است. استان مازندران با داشتن تالاب‌های متعدد، جنگل‌های سرسبز و سواحل خزر، پتانسیل بالایی برای جذب گردشگران علاقه‌مند به طبیعت و پرندگان دارد. اما نبود زیرساخت مناسب، کمبود اطلاع‌رسانی و نبود برنامه‌های هدفمند برای حفاظت و بهره‌برداری از این ظرفیت، باعث شده فرصت‌های اقتصادی و فرهنگی از دست برود. گردشگری پرندگان نه تنها می‌تواند منبع درآمد پایدار برای جوامع محلی باشد، بلکه اهمیت حفاظت از زیستگاه‌ها را نیز به عموم مردم نشان می‌دهد.

شکار بی‌رویه و غیرمجاز نیز وضعیت را پیچیده‌تر کرده است. هر ساله هزاران پرنده مهاجر در مسیر کوچ زمستانی خود مورد شکار قرار می‌گیرند. شکار غیرقانونی نه تنها باعث کاهش جمعیت گونه‌های نادر و در معرض تهدید می‌شود، بلکه زنجیره غذایی و اکوسیستم منطقه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. گزارش‌ها حاکی است که برخی گونه‌ها به دلیل فشار شکار و تخریب زیستگاه‌ها، به مناطق دیگر کوچ می‌کنند یا تعداد آن‌ها در تالاب‌ها و جنگل‌های مازندران به شدت کاهش یافته است.

این سه عامل همزمان—افزایش ساخت‌وسازها، بی‌توجهی به گردشگری و شکار بی‌رویه—می‌توانند پیامدهای جدی برای محیط زیست استان داشته باشند. کاهش پرندگان مهاجر نه تنها زیبایی طبیعی استان را کاهش می‌دهد، بلکه عملکرد تالاب‌ها و جنگل‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. پرندگان مهاجر نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات، گرده‌افشانی گیاهان و حفظ تعادل اکوسیستم دارند و کاهش آن‌ها می‌تواند به افزایش آفات و تغییرات زیست‌محیطی منجر شود.

کارشناسان محیط زیست معتقدند که برای حفظ پرندگان مهاجر و بهره‌برداری پایدار از ظرفیت‌های گردشگری، اقدامات فوری لازم است. تدوین قوانین سختگیرانه برای جلوگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز، ایجاد مسیرهای حفاظت‌شده برای پرندگان، آموزش و فرهنگ‌سازی جامعه محلی و گردشگران و نظارت جدی بر شکار غیرقانونی از جمله مهم‌ترین راهکارها هستند. همچنین سرمایه‌گذاری در گردشگری طبیعی و زمستانی می‌تواند انگیزه‌ای برای حفاظت از زیستگاه‌ها ایجاد کند و جوامع محلی را به مشارکت در حفاظت از محیط زیست ترغیب نماید.

با توجه به اهمیت مازندران در مسیر کوچ زمستانی پرندگان و نقش آن در گردشگری طبیعی، روشن است که حفظ این جاذبه‌های زیست‌محیطی بیش از هر زمان دیگری ضروری است. هر گونه کوتاهی در این زمینه، به از دست رفتن گونه‌های ارزشمند و کاهش تنوع زیستی استان منجر خواهد شد و فرصت‌های اقتصادی و فرهنگی را نیز از بین خواهد برد. پرندگان مهاجر، پیام‌آوران سلامت اکوسیستم و نماد زیبایی‌های طبیعی مازندران هستند؛ مسئولیت ما حفاظت از آن‌هاست.