انرژی به‌مثابه مسئله محیط‌زیستی

الناز پاک نیا روزنامه نگار و دانشجوی دکتری علوم ارتباطات: مازندران، استانی با منابع طبیعی منحصر به فرد و اکوسیستم‌های حساس، از جمله جنگل‌های هیرکانی، تالاب‌ها و نوار ساحلی دریای خزر، امروز با چالش‌های جدی در حوزه انرژی و محیط‌زیست روبروست. افزایش مصرف گاز در فصل سرد، فشار مضاعفی بر شبکه سراسری و منابع طبیعی استان وارد می‌کند و نشان می‌دهد که انرژی دیگر صرفاً یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه یک موضوع محیط‌زیستی، اجتماعی و توسعه‌ای محسوب می‌شود.

بر اساس آمار شرکت گاز استان، مصرف انرژی در ماه‌های سرد زمستان به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش می‌یابد و این امر علاوه بر هزینه اقتصادی برای خانوارها، موجب فشار بر شبکه توزیع و افزایش میزان آلایندگی می‌شود. کارشناسان انرژی و محیط‌زیست تأکید می‌کنند که مصرف بی‌رویه گاز در شهرها و روستاهای استان، سلامت اکوسیستم‌های حساس مازندران را تهدید کرده و اثرات بلندمدتی بر منابع طبیعی و کیفیت هوا برجای می‌گذارد. وارونگی هوا در فصل سرد، انتشار آلاینده‌ها و فشار بر پوشش جنگلی هیرکانی نمونه‌هایی از تأثیرات مستقیم مصرف نادرست انرژی هستند.

یکی از مهم‌ترین پیامدهای مصرف بی‌رویه گاز، تهدید جنگل‌های هیرکانی است. این جنگل‌ها به‌عنوان میراث طبیعی جهانی ثبت شده‌اند و نقش حیاتی در تنظیم اکوسیستم، حفاظت از خاک، جلوگیری از فرسایش و نگهداری تنوع زیستی استان دارند. افزایش آلایندگی ناشی از سوخت‌های فسیلی می‌تواند روند تخریب تدریجی این جنگل‌ها را تشدید کند و به‌طور غیرمستقیم بر کشاورزی، کیفیت آب و سلامت جامعه تأثیر بگذارد. در کنار آن، کاهش کیفیت هوا در مناطق مسکونی استان، به‌ویژه در شهرهای کم‌ارتفاع و روستاهای محصور، سلامت شهروندان را تحت فشار قرار می‌دهد و هزینه‌های درمانی و اجتماعی را افزایش می‌دهد.

از منظر محیط‌زیستی، مصرف گاز نه تنها به کاهش انتشار آلاینده‌ها کمک می‌کند، بلکه به‌صورت غیرمستقیم فشار بر منابع طبیعی استان، به‌ویژه جنگل‌های هیرکانی، را کاهش می‌دهد. در بسیاری از روستاها و مناطق نیمه‌روستایی مازندران، هنوز چوب و زغال برای گرمایش و پخت‌وپز استفاده می‌شود. وقتی گاز طبیعی جایگزین این سوخت‌های جامد شود، برداشت چوب و هیزم از جنگل‌ها کاهش می‌یابد و فشار بر اکوسیستم‌های حساس کم می‌شود. به این ترتیب، افزایش دسترسی و مصرف بهینه گاز می‌تواند ضمن رفاه بیشتر خانوارها، از جنگل‌های هیرکانی و محیط‌زیست استان نیز حفاظت کند. با این حال، کارشناسان تأکید دارند که اثرات مثبت این جایگزینی تنها زمانی پایدار خواهد بود که مصرف گاز بهینه و مسئولانه باشد و رفتارهای کوچک روزمره خانوارها، مانند تنظیم دمای وسایل گرمایشی و استفاده از تجهیزات کم‌مصرف، نهادینه شود.

انرژی و محیط‌زیست: دو روی یک سکه در توسعه استان

با این حال، ظرفیت بالای روستاهای مازندران در زمینه تغییر رفتار مصرف انرژی یک فرصت بزرگ برای استان است. سکونتگاه‌های روستایی به دلیل ساختار اجتماعی منسجم، شبکه‌های محلی و اعتماد به دهیاران و شوراهای اسلامی، می‌توانند الگویی برای نهادینه‌سازی فرهنگ مصرف بهینه انرژی باشند. آموزش چهره‌به‌چهره، ایجاد تشویق‌های محلی و مشارکت فعال رسانه‌های محلی، ابزارهای کلیدی برای شکل‌دهی به این تغییر رفتار هستند. به گفته کارشناسان، روستاها می‌توانند پیشگام تاب‌آوری پایدار انرژی در استان باشند و الگوی مصرف مسئولانه را به شهرها و سایر مناطق منتقل کنند.

اقدامات ساده اما مؤثر مانند عایق‌بندی ساختمان‌ها، استفاده از وسایل گرمایشی کم‌مصرف، تنظیم دمای بخاری‌ها و رعایت نکات ایمنی در مصرف گاز، می‌تواند اثرگذاری چشمگیری داشته باشد. این رفتارهای کوچک و مستمر، علاوه بر کاهش هزینه خانوارها، فشار بر شبکه گاز استان را کاهش داده و میزان آلایندگی را کم می‌کند. هر مترمکعب گاز صرفه‌جویی شده به معنای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و حفظ منابع طبیعی است.

از سوی دیگر، کاهش مصرف گاز ارتباط مستقیمی با حفظ کیفیت هوا، حفاظت از جنگل‌ها و منابع آب و توسعه پایدار استان دارد. توسعه پایدار زمانی معنا پیدا می‌کند که رشد اقتصادی، رفاه اجتماعی و حفاظت از طبیعت به‌صورت هم‌زمان دیده شوند. در غیر این صورت، هرگونه برنامه توسعه‌ای در مازندران، بدون توجه به انرژی و محیط‌زیست، صرفاً یک شعار تبلیغاتی باقی خواهد ماند. کارشناسان بر این باورند که توجه به مصرف انرژی در خانه‌های روستایی و محله‌های شهری، یک اقدام راهبردی برای پیشگیری از بحران‌های محیط‌زیستی آینده است.

مسئولان محلی و پژوهشگران حوزه انرژی و محیط‌زیست معتقدند که تاب‌آوری واقعی استان از خانه‌های روستایی و اقدامات کوچک روزمره آغاز می‌شود. مشارکت همگانی در مصرف بهینه گاز نه یک توصیه مقطعی، بلکه یک استراتژی بلندمدت برای حفاظت از منابع طبیعی، افزایش رفاه اجتماعی و تضمین توسعه پایدار است. به گفته یکی از کارشناسان محیط‌زیست استان، «هر خانواری که مصرف انرژی را مدیریت کند، در واقع بخشی از شبکه‌ای بزرگ برای حفظ جنگل‌ها، کاهش آلودگی و تضمین کیفیت زندگی نسل‌های آینده است».

انرژی به‌مثابه مسئله محیط‌زیستی: ضرورت نگاه یکپارچه در مازندران

به‌علاوه، کاهش مصرف گاز فرصت مناسبی برای استان ایجاد می‌کند تا در حوزه اقتصاد سبز و انرژی پاک پیشتاز شود. کاهش مصرف انرژی نه‌تنها فشار مالی بر خانواده‌ها و شبکه گاز استان را کم می‌کند، بلکه باعث کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، کاهش تولید گازهای آلاینده و حفاظت از اکوسیستم‌های حساس می‌شود. این یک پیام روشن برای سیاست‌گذاران است که باید انرژی را هم‌زمان یک مسئله اقتصادی و محیط‌زیستی ببینند و برنامه‌های خود را در این چارچوب طراحی کنند.

در نهایت، مسیر تاب‌آوری مازندران از تغییر رفتارهای کوچک اما مستمر آغاز می‌شود. مصرف درست گاز، آموزش عمومی، مشارکت محلی و حمایت سیاست‌گذاران، سه ضلع اصلی این راهبرد هستند. وقتی هر خانه، هر روستا و هر شهر استان به سمت مصرف مسئولانه انرژی حرکت کند، مازندران نه تنها به توسعه پایدار نزدیک می‌شود، بلکه آینده‌ای پاک، امن و با کیفیت را برای نسل‌های بعدی تضمین می‌کند. این همان معنای واقعی انرژی به‌مثابه مسئله محیط‌زیستی استان است؛ موضوعی که باید در اولویت همه سیاست‌ها و رفتارهای اجتماعی قرار گیرد.