تغییر الگوی مصرف، آزمون زمستانی شبکه انرژی مازندران

 اختصاصی:افزایش کم‌سابقه مصرف گاز در زمستان امسال، بار دیگر مسئله پایداری شبکه انرژی را به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های سیاست‌گذاران و مدیران حوزه انرژی تبدیل کرده است. تمرکز نزدیک به ۵۰ درصد مصرف گاز کشور در پنج استان پرجمعیت و سردسیر و رشد روزانه بیش از ۸۱ میلیون مترمکعب مصرف نسبت به سال گذشته، نشان می‌دهد که کشور در آستانه یک چالش ساختاری در مدیریت تقاضای انرژی قرار گرفته است؛ چالشی که حل آن تنها با افزایش تولید ممکن نیست و نیازمند اصلاح رفتار مصرفی و مشارکت عمومی است.

بر اساس اعلام مرکز دیسپچینگ شرکت ملی گاز ایران، استان‌های تهران، خراسان رضوی، اصفهان، آذربایجان شرقی و مازندران بیشترین سهم مصرف گاز کشور را به خود اختصاص داده‌اند. تهران به دلیل تراکم بالای جمعیت، توسعه شهری و تمرکز فعالیت‌های اداری و اقتصادی، در صدر این فهرست قرار دارد و پس از آن سایر استان‌های پرجمعیت و صنعتی جای گرفته‌اند. این تمرکز مصرف، فشار سنگینی بر شبکه انتقال و توزیع وارد می‌کند و احتمال افت فشار و اختلال در تأمین پایدار گاز را افزایش می‌دهد.

کاهش شدید دما در روزهای اخیر، عامل مهمی در تشدید مصرف بوده است. ثبت دمای زیر صفر در ۲۸ مرکز استان، تقاضای گرمایش خانگی و اداری را به شکل ناگهانی افزایش داده و شبکه گاز کشور را وارد وضعیت هشدار کرده است. با این حال، کارشناسان معتقدند سرمای هوا تنها بخشی از ماجراست و سهم قابل توجهی از مصرف بالا، به الگوی نادرست مصرف، هدررفت انرژی در ساختمان‌ها و استفاده از تجهیزات غیراستاندارد بازمی‌گردد. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که حتی در شرایط سرمای مشابه نیز می‌توان با مدیریت تقاضا، از بروز بحران جلوگیری کرد.

در این میان، استان مازندران به عنوان یکی از پنج استان پرمصرف، به میدان اجرای سیاست‌های کنترلی وارد شده است. شرکت گاز مازندران با اجرای طرح قطع گاز ویلاهای خالی از سکنه، تاکنون گاز ۴۲ هزار و ۵۰۰ واحد را قطع کرده است. این اقدام که با هدف حفظ فشار شبکه و تأمین پایدار گاز منازل مسکونی انجام شده، روزانه حدود ۲۰۰ هزار مترمکعب صرفه‌جویی به همراه داشته است. با توجه به شناسایی بیش از ۲۱۰ هزار ویلای خالی در استان، این طرح به صورت مستمر ادامه دارد و هر هفته هزاران انشعاب جدید قطع می‌شود.

این تجربه نشان می‌دهد که مدیریت مصرف می‌تواند در کوتاه‌مدت نیز نتایج ملموس ایجاد کند. در شرایطی که افزایش ظرفیت تولید نیازمند سرمایه‌گذاری‌های سنگین و زمان‌بر است، کاهش تقاضا سریع‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهکار برای عبور از پیک زمستانی محسوب می‌شود. به همین دلیل، سیاست‌های کنترلی مانند محدودیت مصرف ادارات، ممنوعیت استفاده از گرماتاب در فضاهای باز و خاموشی سیستم‌های گرمایشی در روزهای تعطیل، اهمیت دوچندان پیدا کرده‌اند.

اما مهم‌ترین حلقه مفقوده در مدیریت مصرف گاز، آموزش عمومی و فرهنگ‌سازی پایدار است. بسیاری از شهروندان از تأثیر اقدامات ساده بر کاهش مصرف آگاهی ندارند. بر اساس اعلام شرکت گاز مازندران، کاهش تنها دو درجه دمای داخلی منازل می‌تواند روزانه حدود یک و نیم میلیون مترمکعب صرفه‌جویی ایجاد کند. این عدد به‌خوبی نشان می‌دهد که رفتار مصرف‌کنندگان نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری شبکه انرژی دارد.

کارشناسان حوزه انرژی تأکید می‌کنند که آموزش باید از سطح پیام‌های کلی عبور کرده و به برنامه‌ای هدفمند و مستمر تبدیل شود. کمپین‌های رسانه‌ای عدد‌محور، آموزش مدیریت مصرف در مدارس، استفاده از ظرفیت چهره‌های اجتماعی برای الگوسازی رفتاری، ارسال پیامک‌های مقایسه‌ای مصرف به مشترکان و گسترش مشوق‌های اقتصادی از جمله راهکارهایی است که می‌تواند مشارکت عمومی را تقویت کند. تجربه پویش‌های صرفه‌جویی در مازندران نیز نشان داده است که ترکیب آموزش و مشوق مالی، اثربخشی بالاتری نسبت به رویکردهای صرفاً توصیه‌ای دارد.

در نهایت، زمستان امسال به یک آزمون جدی برای شبکه گاز کشور تبدیل شده است. ادامه روند فعلی مصرف، فشار مضاعفی بر زیرساخت‌ها وارد می‌کند و هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی به همراه خواهد داشت. عبور ایمن از این شرایط، نیازمند هم‌افزایی سیاست‌گذاران، مدیران انرژی و شهروندان است. صرفه‌جویی در مصرف گاز دیگر یک انتخاب فردی نیست، بلکه به یک مسئولیت ملی تبدیل شده است؛ مسئولیتی که تحقق آن می‌تواند امنیت انرژی کشور را در سال‌های آینده تضمین کند.