از باغ تا برندینگ بین‌المللی؛ مسیر ناگزیر مرکبات شمال

حرف-گروه اقتصادی: مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تن محصول تولید می شود. ۷۲ نوع محصول کشاورزی در مازندران تولید می شود این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد.

برنجکاری یکی از مهم ترین فعالیت کشاورزی در مازندران و منبع مهم درآمد کشاورزان استان است و با تولید بیش از یک میلیون تن، ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور از این استان تامین می‌شود.

طبق آمارهای رسمی، مجموع باغ های مرکبات مازندران ۱۱۲ هزار هکتار با تولید سالانه بیش از سه میلیون و ۵۰۰ هزار تن است، از مجموع باغات مرکبات مازندران ۸۰ هزار هکتار زیر کشت ارقام مختلف پرتقال، ۳۰ هزار هکتار ارقام مختلف نارنگی و بقیه زیر کشت محصولاتی از جمله نارنج و لیمو قرار دارند.

همچنین استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.

استان مازندران همواره به عنوان قطب تولید محصولات باغی و مرکبات ایران شناخته می‌شود؛ اما چالش همیشگی این منطقه، تضاد میان «میزان تولید» و «سودآوری پایدار» است. رویکردی که اخیراً توسط مقامات وزارت جهاد کشاورزی در مورد لزوم توسعه صنایع تبدیلی و تقویت صادرات در این استان مطرح شده، در واقع اشاره به یک تغییر پارادایم دارد: تغییر رویکرد از «تولید محور» به «بازار-ارزش محور».

در مدل سنتی، کشاورز و باغدار مازندرانی محصول خود را به صورت خام به بازار عرضه می‌کند. در این حالت، قیمت محصول شدیداً تابع نوسانات لحظه‌ای بازار و عرضه و تقاضاست و در بسیاری از سال‌ها، به دلیل نبود زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، کشاورزان مجبور به فروش ارزان‌قیمت محصولات خود می‌شوند.

صنایع تبدیلی در اینجا نقش «ضامن ثبات» را ایفا می‌کنند. تبدیل میوه به محصولاتی نظیر کنسانتره، پودر، خشک‌شده، مربا، سس و روغن‌های گیاهی، چندین مزیت استراتژیک ایجاد می‌کند:

– کاهش ضایعات: بسیاری از محصولات درجه دو یا سه که قابلیت فروش خام ندارند، در صنایع تبدیلی به محصولات باارزش تبدیل می‌شوند.
– توزیع زمانی عرضه: محصول تبدیلی برخلاف میوه خام، فاسد نمی‌شود و می‌توان آن را در زمان‌های مختلف سال به بازار عرضه کرد.
– افزایش قیمت تمام‌شده: ارزش افزوده محصول در مراحل تبدیلی ایجاد می‌شود و سود آن به‌جای اینکه تنها به دلال و واسطه‌ها برسد، می‌تواند در زنجیره تولید و صنعت باقی بماند.

وقتی صحبت از صادرات محصولات باغی مازندران می‌شود، تفاوت بسیاری میان «صادر کردن میوه خام» و «صادر کردن محصول تبدیلی» وجود دارد. صادرات خام، ریسک بالایی دارد (احتمال فساد در مسیر، حساسیت به استانداردهای سخت‌گیرانه بهداشتی کشورهای مقصد و قیمت پایین).

صدور مجوزهای صادراتی محصولات باغی شتاب می‌گیرد

معاون امور باغبانی وزیر جهاد کشاورزی از برنامه‌ریزی برای اختصاص تسهیلات ذخیره‌سازی و تسریع در صدور مجوزهای صادراتی محصولات باغی خبر داد.

محمدمهدی برومندی اظهار کرد: با توجه به ظرفیت‌های بی‌نظیر مازندران در تولید سالانه سه میلیون تن مرکبات و کسب رتبه چهارم جهانی در تولید کیوی، این استان در اولویت ویژه برنامه‌های حمایتی وزارت جهاد کشاورزی قرار دارد.

وی با اشاره به ضرورت پایداری تولید و امنیت غذایی کشور، تصریح کرد: معاونت باغبانی وزارتخانه مصمم است با ارائه تسهیلات ویژه، فرآیند ذخیره‌سازی محصولات را تسهیل کرده و با نگاهی تحولی به حوزه مکانیزاسیون، بسترهای لازم برای جوانسازی و نوسازی باغات فرسوده را فراهم آورد.

معاون وزیر جهاد کشاورزی گفت: در کنار توجه به تولید، رفع چالش‌های صادراتی به ویژه در حوزه گل و گیاه و محصولات باغی در دستور کار قرار گرفته و تمامی موانعِ دست‌وپاگیر در صدور مجوزها به سرعت شناسایی و برطرف خواهد شد.

برومندی بر حمایت از شهرستان‌های پیشرو همچون نور تأکید کرد و ادامه داد: با تعامل میان نمایندگان مجلس و بدنه مدیریتی استان، تلاش خواهیم کرد دستورالعمل‌های فنی را بر اساس شرایط بومی منطقه اصلاح نموده تا در نهایت شاهد تحولی ملموس در وضعیت معیشتی باغداران و افزایش صادرات غیرنفتی باشیم.

برای تحقق این چشم‌انداز، گذار از شعار به عمل مستلزم سه اقدام کلیدی است: تسهیل دسترسی به سرمایه‌های بلندمدت برای احداث واحدهای صنعتی در نزدیکی قطب‌های تولیدی، به‌روزرسانی تکنولوژی‌های فرآوری (مانند خشک‌کن‌های پیشرفته) و ایجاد پیمان‌های استراتژیک میان باغداران و صنعتگران برای حذف واسطه‌های غیرضرور.

در نهایت، هدف این است که مازندران از یک «مرکز تولید مواد اولیه» به یک «قطب صنعتی-باغی» تبدیل شود. تنها در این صورت است که ثروت حاصل از خاک این استان، به‌جای خروج از زنجیره، در دل صنایع بومی باقی مانده و منجر به اشتغال‌زایی و رشد پایدار اقتصادی برای مردم منطقه گردد. گذار از تولید خام به سمت صنایع تبدیلی، تنها یک انتخاب نیست، بلکه تنها راه نجات برای دستیابی به کشاورزی سودآور و صادرات رقابتی است.