تبلیغات زودهنگام انتخابات شوراها؛ فرصت‌سازی سیاسی یا بی‌نظمی انتخاباتی؟

ساری-گروه اجتماعی: با نزدیک شدن به هر دوره انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا، پدیده‌ای تکرارشونده در فضای شهری و رسانه‌ای رخ می‌دهد: آغاز زودهنگام تبلیغات انتخاباتی؛ از نصب بنرهای غیررسمی و فعالیت پررنگ در شبکه‌های اجتماعی گرفته تا حضور پررنگ برخی چهره‌ها در مراسم عمومی و گزارش‌های جهت‌دار رسانه‌ای. این روند اگرچه در ظاهر نشانه پویایی سیاسی و رقابت انتخاباتی است، اما در بطن خود پیامدهای دوگانه‌ای دارد که نیازمند واکاوی دقیق است.

یکی از مهم‌ترین مزایای تبلیغات زودهنگام، افزایش شناخت عمومی نسبت به نامزدها است. در بسیاری از شهرها، شهروندان تنها چند روز مانده به انتخابات با فهرستی طولانی از نام‌ها مواجه می‌شوند که شناخت دقیقی از سوابق، برنامه‌ها و توان مدیریتی آنان ندارند. فعالیت زودهنگام می‌تواند فرصت مناسبی برای معرفی تدریجی برنامه‌ها، گفتمان‌ها و رویکردهای مدیریتی ایجاد کند.

از سوی دیگر، این نوع تبلیغات می‌تواند به افزایش مشارکت سیاسی منجر شود. وقتی فضای عمومی از ماه‌ها قبل درگیر گفت‌وگو درباره مسائل شهری، مشکلات محله‌ای و عملکرد شوراهای پیشین می‌شود، حساسیت اجتماعی نسبت به انتخابات بالا می‌رود و شهروندان با انگیزه بیشتری پای صندوق رأی حاضر می‌شوند.

همچنین رقابت زودهنگام، امکان آزمون افکار عمومی را برای نامزدها فراهم می‌کند. واکنش کاربران شبکه‌های اجتماعی، بازخورد محلی و رسانه‌ای، به نامزدها کمک می‌کند تا برنامه‌های خود را اصلاح، شعارهای غیرواقع‌بینانه را حذف و پیام‌های ارتباطی مؤثرتر طراحی کنند. این فرآیند در نهایت می‌تواند به بلوغ گفتمان انتخاباتی منجر شود.

در مقابل، تبلیغات زودهنگام دارای آسیب‌های جدی نیز هست. نخستین آسیب، برهم‌زدن عدالت انتخاباتی است. نامزدهایی که منابع مالی، رسانه‌ای یا شبکه‌های ارتباطی قوی‌تری دارند، می‌توانند ماه‌ها پیش از موعد رسمی، افکار عمومی را در اختیار بگیرند و فرصت برابر برای رقبا را محدود کنند. این مسئله به‌ویژه در انتخابات شوراها که نظارت رسانه‌ای و مالی ضعیف‌تر از انتخابات ملی است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

دومین پیامد منفی، فرسایش اعتماد عمومی است. شهروندان با بمباران تبلیغاتی زودهنگام، وعده‌های تکراری و رقابت‌های تخریبی روبه‌رو می‌شوند که در نهایت به دلزدگی سیاسی و کاهش سرمایه اجتماعی منجر می‌شود. تجربه نشان داده است که طولانی شدن فضای تبلیغاتی، به جای تعمیق گفت‌وگوی عقلانی، گاه به تشدید شایعه‌سازی، تخریب شخصیت‌ها و دو قطبی‌سازی‌های بی‌ثمر می‌انجامد.

از منظر حقوقی نیز تبلیغات زودهنگام، نقض آشکار قوانین انتخاباتی محسوب می‌شود. قانون‌گذار با تعیین بازه زمانی مشخص برای تبلیغات، تلاش کرده است تعادل رقابتی و نظم عمومی را حفظ کند. نادیده‌گرفتن این چارچوب قانونی، نه‌تنها قانون‌گریزی را عادی می‌کند، بلکه اقتدار نهادهای نظارتی را نیز تضعیف می‌سازد.

در سال‌های اخیر، شبکه‌های اجتماعی به اصلی‌ترین بستر تبلیغات زودهنگام تبدیل شده‌اند. تولید محتوای شبه‌خبری، ویدئوهای شخصی‌سازی‌شده و کمپین‌های غیررسمی، مرز میان اطلاع‌رسانی و تبلیغات را کمرنگ کرده است. رسانه‌های محلی نیز گاه ناخواسته یا آگاهانه، با برجسته‌سازی برخی چهره‌ها، به این روند دامن می‌زنند.

در چنین شرایطی، مسئولیت حرفه‌ای رسانه‌ها دوچندان می‌شود. رعایت بی‌طرفی، تفکیک خبر از تبلیغ و پرهیز از تبدیل رسانه به ستاد غیررسمی نامزدها، شرط حفظ اعتماد عمومی است.

تبلیغات زودهنگام انتخابات شوراها، پدیده‌ای دو وجهی است؛ از یک سو می‌تواند به افزایش آگاهی و مشارکت شهروندان کمک کند و از سوی دیگر، عدالت انتخاباتی و سلامت فضای عمومی را تهدید کند. راه‌حل نه در ممنوعیت صرف، بلکه در تقویت نظارت هوشمند، شفاف‌سازی فعالیت‌های رسانه‌ای، آموزش سواد رسانه‌ای شهروندان و الزام نامزدها به اخلاق انتخاباتی نهفته است.

اگر انتخابات شوراها قرار است نماد مردم‌سالاری محلی باشد، باید از همین مرحله تبلیغات، قواعد بازی دموکراتیک به‌درستی رعایت شود؛ چراکه کیفیت مدیریت شهری آینده، از کیفیت رقابت امروز آغاز می‌شود.