در سال ۱۹۱۴ با ترور فرمانده فردیناند ولیعهد اتریش-مجارستان جنگ بزرگی در تمام نقاط دنیا به وقوع پیوست که برای اولین بار از سلاح شیمیایی استفاده شد و بعدها جنگ بزرگ نام گرفت. شاید (که نه حتما!) آن روز کسی نمی دانست صد سال بعد دنیا با جنگ جهانی دیگری روبرو شود که مسمای قابل ارج تری به عنوان جنگی برای پایان تمام جنگ ها (لقب جنگ جهانی اول) باشد. در جنگ جهانی اول فرماندهانی چون ویلهلم دوم، فرانتس یوزف دوم و محمد پنجم بودند که نماد مناسبی برای نمایش قدرت و خودباوری ملی برای مردم خود بودند و جلوی کشتار گسترده غیر نظامیان بیشتری را می گرفتند. جنگ بزرگ پس از آن ترور که آتش جنگ را برافروخت به صربستان، روسیه، آلمان، فرانسه، بریتانیا و از آنجا به ترکیه و دیگر کشورهای دنیا رسید. صدور جنگ نه بر اساس درگیری مستقیم بلکه بر پایه تهدید، دخالت و بعضا منافع مشترک و رقابت بر سر وطن پرستی و ملی گرایی رخ داد. معاهده ویلسون در ۱۹۱۸ به منزله اعلام آتش بس و نهایتا پیمان ورسای در پاریس در ۱۹۱۹ رسما به این جنگ پایان داد.

 مرگ آورترین نبرد در تاریخ زندگی انسان در جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۳۹ به وقوع پیوست که با تشکیل دو گروه متفقین و گروه محور به بیش از سی کشور جهان گسترش یافت. با آمار ۵ میلیونی جنگ جهانی اول، کشتار ۸۵ میلیونی در جنگ جهانی دوم قابل قیاس با جنگ اول نبود. در این جنگ علاوه بر سلاح های بیولوژیکی گرسنگی، فقر، بیماری و نسل کشی از کشته شدگان به شمار می آیند که همه این ها از اثرات جنگ و بلایای پس از آن نشات می گیرد.

ژنرال دوگل، روزولت، استالین، هیتلر، چرچیل و موسولینی از فرماندهان معروف و صاحب نام جنگ جهانی دوم بودند که برای هر خواننده ای شناخته شده اند.

جنگ جهانی دوم با تشکیل سازمانی قدرتمند (سازمان ملل متحد) برای جلوگیری از رخدادهای مشابه و عضویت قدرت های بزرگ مثل آمریکا، انگلیس، روسیه، چین، آلمان و فرانسه پایان یافت و حتی دادگاه هایی برای پرداخت و جبران خسارات به آسیب دیدگان جنگ ترتیب داده شد که بعضا به فرجام خواهی رسید و همچنان بسیاری کشورها در حال دریافت غرامت هستند.

 این روزها که تمام جهان در حال مبارزه با ویروسی بنام کروناست شاید بتوان جنگ بیولوژیکی را جنگ جهانی سوم بنامیم. جنگی تمام عیار، مدرن، جهان شمول، با درگیری بیشتر کشورهای دنیا ولی با تلفاتی مشابه و زخمی هایی از یک نوع که همگی با یک بیماری سخت دست و پنجه نرم می کنند. مبارزه با آن بسیار سخت و با توجه به ابعاد گسترده و همه گیری آن در توان بسیاری از کشورهای پیشرفته نیز نیست تا به طور مناسب از بیماران محافظت کند و به همین علت آمار مرگ و میر روزبه روز در حال افزایش است. ایتالیا که در جنگ جهانی اول با نادیده گرفته شدن دچار بحران فاشیسم شد، در جنگ جهانی دوم با همراهی اتحاد آلمان و ژاپن توانست بر اروپا چیره شود؛ هم اکنون با بیشترین تلفات در حال گذران روزهای سخت تاریخ است. چین که هرگز جنگی را شروع نکرده بود و جزو ۶ کشور پرقدرت دنیا به حساب می آید تقریبا شروع کننده جنگ جهانی سوم بود و اثبات شده است که ویروس ابتدا در شهر ووهان چین منتشر شده است. جنگی که شاید پایانی بر آن نباشد.

••• ادامه دارد

دکتر روزبه مفیدیان

مشاور بنیاد نخبگان مازندران